Vroeg maaien in het Munnikenland (artikel Dianne Renders)

Boswachter Dianne Renders in Rivierengebied
beemdkroon

Het is één van de belangrijkste beheerwerkzaamheden van Staatsbosbeheer in het rivierengebied: maaien van graslanden. Hoe werkt maaibeheer in de praktijk? En waarom is er vroeg gemaaid in Munnikenland?

Soms maaien we zelf, met onze eigen aangepaste trekkers en maaiers. Soms maaien de pachters van de graslanden: boeren die het gras voeren aan hun koeien. En in bijzonder natte en kwetsbare terreinen laten we een speciale maaimachine komen.

Sturen in ecologische ontwikkeling
Staatsbosbeheer heeft de opdracht een bepaald type grasland in stand te houden of te ontwikkelen naar een betere kwaliteit, rijk aan kruiden. Door op een bepaald tijdstip te maaien, kan de beheerder sturen in de ecologische ontwikkeling van het grasland. We voeren het maaisel altijd af, want hoe voedselarmer, oftewel hoe schraler de bodem, hoe beter.

Laat maaien
Plantensoorten kunnen een voordeel krijgen als er laat in de zomer (augustus/september) gemaaid wordt. Dan hebben ze zaad kunnen maken en verspreiden. Graslanden waar laat gemaaid wordt, zijn in ecologisch opzicht al goed ontwikkeld. Ze krijgen het rapportcijfer ruim voldoende tot goed. Voor het instandhouden ervan is één keer per jaar maaien voldoende.


Brakelse benedenwaard
Vroeg maaien
Graslanden die nog in ontwikkeling zijn, maaien we vaak al vroeg. Soms is er van een bepaalde plantensoort zó veel in een grasland, dat het andere soorten overheerst. Bijvoorbeeld gestreepte witbol (een grasachtige) is een overheersende plant die massaal een grasland kan domineren. Deze en andere grasachtigen domineren, omdat ze profiteren van onder andere de voedingsstof stikstof. Die stikstof daalt neer uit de lucht. Voor de ontwikkeling van kruiden is stikstof ongunstig.

Gevarieerder grasland
Als er dan vróeg gemaaid wordt, bijvoorbeeld in mei, kunnen we overtollige voedingsstoffen afvoeren. Die zijn namelijk opgeslagen in de plant. Zo verschraalt de bodem, omdat meer voedingsstoffen afgevoerd worden, dan er uit de lucht in de bodem terechtkomen. Minder voedsel geeft kruiden een voordeel en zo wordt het grasland veel gevarieerder. Bij graslanden in ontwikkeling is het dus noodzakelijk om vaker dan één keer per jaar te maaien. Als de eerste maaibeurt al in mei plaatsvindt, volgen er vaak nog drie in het groeiseizoen.


Veldsalie
Insectenstroken
Bij het maaien laten we zogenaamde insectenstroken staan. Ieder jaar blijft 10% van de vegetatie staan, steeds op een ander stukje van het grasland. Vaak zijn dat randen van de graslanden, bijvoorbeeld bij greppels.

Nesten van broedvogels
Het komt dus voor dat sommige natuurgraslanden nu, in mei, al gemaaid zijn. Dit is voor veel natuurliefhebbers verwarrend. Dat boeren vroeg maaien, is wel bekend. Maar natuurorganisaties doen dat toch niet? Ja, soms dus wel. Voordat we vroeg maaien beoordelen we of er nesten zijn van weidevogels. Uiteindelijk, na vele jaren gericht maaien en afvoeren op de juiste tijdstippen, ontwikkelt het grasland zich tot een ecologisch veel interessanter (want soortenrijker) gebied. Met meer kruiden in plaats van overheersende grassen. Als het ecologische rapportcijfer van de graslanden hoger wordt, gaan we over op minder vaak maaien en ook later in het groeiseizoen.

Glanshaverhooiland
Eén van de voorkomende graslandtypen in Nederland is het ‘glanshaverhooiland’. De naam zegt het al: dit kan het beste gehooid wordt: maaien en afvoeren dus. Dit doen we standaard twee keer per jaar. Glanshaverhooilanden komen vooral in het rivierengebied voor. Hier vind je kenmerkende soorten zoals glanshaver, groot streepzaad, glad walstro, veldsalie, kleine ratelaar, pastinaak, karwijvarkenskervel, grote bevernel en beemdkroon. Maar in deze graslanden staan ook algemenere soorten zoals boterbloem, klaver, paardenbloem, margriet en pinksterbloem.

Vroeg extra maaien als herstelmaatregel
Helaas is de kwaliteit van de glanshaverhooilanden in Nederland niet goed, ook niet in de terreinen van Staatsbosbeheer in Gelderland. Eén van de redenen is de stikstofdepositie. Op de graslanden daalt te veel stikstof neer uit de lucht. En dat is gunstig voor grasachtigen en ongunstig voor kruidenachtigen. Vroeg in het jaar extra maaien van deze graslanden kan de stikstofminnende grassoorten terugdringen.

De provincie Gelderland heeft voor deze extra maaibeurt geld beschikbaar gesteld aan de natuurbeheerders. Dit is een PAS-maatregel: Programma Aanpak Stikstof, voor de Natura2000-gebieden waar dit speelt. Meer over de PAS-maatregelen.
Die extra maaibeurt voeren we ook de komende jaren nog uit. Daarna beoordelen ecologen de kwaliteit van de glanshaverhooilanden opnieuw. Het is afwachten wat het ecologisch rapportcijfer van het grasland dan is, en wat het beheeradvies dan wordt.

Zo hoort glanshaverhooiland te zijn. Kruidenrijk en niet vergrast. Op de voorgrond knoopkruid.
Brakelse Benedenwaard
Eén van glanshaverhooilanden waar nu in het kader van de PAS-maatregel vroeg gemaaid is, is in het Munnikenland bij Loevestein. Daar is al in de eerste week van mei gemaaid. Het grootste deel van het Munnikenland wordt begraasd, maar in de Brakelse Benedenwaard (ter hoogte van Batterij Brakel), ligt een omrasterd stuk. Hier mogen de runderen en paarden niet komen. Hier ligt het glanshaverhooiland.

Alerte natuurliefhebbers was dit ook al opgevallen. In de eerste dagen van mei heeft de Agrarische Natuurvereniging de Capreton, de eerste snee gras afgevoerd van het glanshaverhooiland. De weidevogelwerkgroep van de Capreton controleerde vooraf op nesten, zodat daar rekening mee gehouden kon worden.

Een kroon op ons werk zou zijn als de kwartel of de kwartelkoning dit gebied uitkiest om te nestelen. Deze twee bijzondere vogelsoorten hebben zich andere jaren al eens laten horen. Nu het gras gemaaid is, is de kans daarop groter. De kwartelkoning ‘zwemt’ namelijk door het grasland. En dat lukt beter als de vegetatie opener is. Bovendien: hoe gevarieerder de vegetatie, hoe meer insecten, en dus meer voedsel voor de kwartelkoning en andere weidevogels natuurlijk.

Scholeksters op een platdak in Hedel

Je moet je nest ergens laten en soms kun je niet zo nauw kijken zullen de scholeksters gedacht hebben toen ze in een Hedelse straat op een platdak hun nestje maakten. Ze kregen in ieder geval veel bekijks toen de bewoners dit in de gaten kregen! Van het dak af was wat lastig voor enkele pullen ,maar daar helpt de bezorgde bewoner met een aangepast nestje dan mee! Met dank aan (de dochter van) Coen Penders!



Werkbezoek Provinciale Staten aan plas dras gebied Bruchem

Afgelopen woensdag 23 mei waren leden van de provinciale cie. ruimtelijke ordening etc. te gast bij de Capreton.
Het betrof een werkbezoek om de effecten van de extra provinciale maatregelen ihkv het actieplan akker –en weidevogels te monitoren . Het plas dras gebied in Bruchem van Ernst van der Schans is aangelegd uit de gelden van dit actieplan.
Naast leden van prov. Staten waren o.a. Collectieven Rivierenland, SLG, LTO,Waterschap te gast . Vanuit de Capreton waren veldcoördinator Theo van Goch, secretaris Jo Penders ,coördinator vrijwilligers Gerard Roeling en Ernst van der Schans als eigenaar van het plas dras gebied aanwezig.
Het was een zeer geslaagd bezoek waarin de prov. Statenleden hun vele vragen kregen beantwoord door Jos van Maanen ,voorzitter van het Collectief Rivierenland ,Theo van Goch als veldcoördinator (mede)verantwoordelijk voor de aanleg van het plas dras gebied, Gerard Roeling mbt resultaten weidevogels in het gebied en Ernst van der Schans als deelnemer in deze regeling plas dras.
Na ontvangst bij Bert van Zeelst werd het gezelschap per huifkar vervoerd naar het plas dras gebied alwaar met telescopen het veld werd verkend en toelichting werd gegeven door de Capreton vertegenwoordigers. Ondanks het wat druilerige weer verliep dit prima. Vervolgens werd na terugkeer bij Bert van Zeelst genoten van een voedzame lunch en lezingen mbt het actieplan akker- en weidevogels alsmede de resultaten van de monitoring .
Bijgaand een foto impressie van de ochtend.

Open boerderijdag 21 mei groot succes!

Open boerderijdagen 21 mei groot succes!

Onder een stralende zon openden 5 bedrijven in de Bommelerwaard hun deuren op 2de Pinksterdag. Vele duizenden uit onze regio maar zeker ook van daarbuiten vonden hun weg naar Bert van Zeelst (“Boerengolf”),Hoppies Dooltuinen, IJsboerderij de Schoonheuvel, Biologische Varkenshouderij v.d. Bogert en Jac. Van den Oord Potatoes.
Voor jong en oud was het nodige te doen en de inwendige mens werd zeker niet vergeten .
Ook de kwetsbare natuurlijke omgeving had de nodige aandacht ,getuige het gloednieuwe bijenhotel dat bij Bert van Zeelst zeer recent aan de oostkant van zijn woonhuis werd geplaatst.
Voorwaar een aktueel onderwerp deze dagen!

Verbetering leefomgeving bijen nabij rotonde Alem

Woensdag 16 mei werd aan de Rossumse zijde van de rotonde bij Alem een oppervlak van liefst 2500m2 ingezaaid met een bio-divers zaadmengsel ter verbetering van de leefomgeving voor bijen.
Dit project,uitgevoerd door het waterschap Rivierenland tezamen met gemeente Maasdriel en Capreton, vond plaats in het kader van de tussen partijen afgesloten Bee Deal contracten.

De laatste maanden is in de media herhaaldelijk gewag gemaakt van de achteruitgang van de bijenstand als gevolg van o.a. vermindering van de diversiteit van grassen en bloemen in het landschap.

Onderstaand enkele foto’s waarbij heemraad hr. Gremmen van het Waterschap Rivierenland en vz. Robbemondt van de Capreton gezamenlijk dit initiatief inluiden!

Beleef de boerderij op 21 mei

BELEEF DE BOERDERIJ, een gezellig en leerzaam dagje uit
21 mei, 2e Pinksterdag, van 10.00 – 17.00 uur

Op 21 mei, 2e Pinksterdag, organiseert de Vereniging voor Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer in de Bommelerwaard De Capreton samen met de deelnemende leden een open dag op agrarische bedrijven in Hedel en Ammerzoden.
Bij zes boeren en telers kun je die dag een kijkje achter de schermen nemen en zien wat er moet gebeuren voor jij tijdens de maaltijd kunt genieten van het eten op je bord.
Kom kijken hoe de dieren op de boerderij leven, hoe champignons geteeld en geoogst worden, hoe het lekkerste ijs van de Bommelerwaard gemaakt wordt en wat je allemaal met een aardappel kunt doen.
Rijd mee in de gratis tractorhuifkar, die bij ieder bedrijf een halte heeft en stap uit voor de koeiendans, een rondleiding of proeverij, om biggetjes te aaien of voor één van de vele andere activiteiten voor het hele gezin
Je kunt meedoen aan een prijsvraag met mooie prijzen en voor kinderen is er een kleurwedstrijd. De kleurplaat kun je hieronder downloaden en op 21 mei inleveren op een van de deelnemende bedrijven.

JE BENT VAN HARTE WELKOM BIJ:

Melkveehouderij en boerengolfboerderij van familie van Zeelst, Achterdijk 57, 5321 JB Hedel.
Dit bedrijf doet mee aan de Campina Open Boerderij Dagen. Hoogtepunt om 12.00 uur is de koeiendans: na de winterperiode gaan de koeien weer de wei in. Tijdens de koeiendans wordt de aardbeienkoningin van de Bommelerwaard voorgesteld. De ambassadrices van “Mijn Kaaskoe” staan klaar om je de lekkerste kaas te laten proeven, je kunt genieten van Campina producten, een boerengolf-clinic doen, melkbus heffen of je uitleven op de boeren-stormbaan

Kinderopvang “De Vrijbuiter” van Mathé en Lilian van Goch, Achterdijk 10, 5321 JB Hedel:
Wil je weten wat kinderopvang op de boerderij precies inhoudt? Neem dan een kijkje bij het nieuwe gebouw van De Vrijbuiter. Uiteraard mag je ook de stal in om kennis te maken met de koeien en kalfjes en kinderen kunnen lekker spelen op de fietsjes en tractors.

IJsboerderij en melkveehouderij “De Schoonheuvel” van Arjan en Nicolien van Zeelst, Veldweg 55, 5321 JD Hedel
Ook hier kun je een kijkje nemen bij de koeien, kalfjes aaien en krijg je uitleg over de werking van de melkrobot. Natuurlijk kun je er een ijsje eten, voor de kinderen is er schminken, een koeienspringkussen en een kraam met Oudhollands snoep. Elk uur is er een IJSDEMONSTRATIE: hier kun je zien hoe het lekkerste ijs van de Bommelerwaard bereid wordt.

Biologisch varkensbedrijf van familie van den Bogert, Mezenweg 11, 5321 JR Hedel
Ga mee met een rondleiding door de stallen, waar je biggetjes kunt aaien en knuffelen, proef een stukje worst van eigen varkens, klim op de tractor-oldtimer en shovel of probeer het hoogste punt van de stroklimtoren te bereiken.

Champignonkwekerijen “De Hopwaag” van Han en Margot van Hemert en Natuurspeeltuin Hoppies, Zandweg 17, 5324 JN Ammerzoden
Hier kun Je zien hoe de champignons geteeld en met de hand geoogst worden en in een mini-kookworkshop kun je inspiratie opdoen over het bereiden van deze groente. In het kookcafé is een proeverij en in de natuurspeeltuin kun je lekker ravotten, midgetgolfen, op een skelter racen, of deelnemen aan de danceworkshops van Peets Dance Project. Vanaf 14.00 uur is er live muziek op het terras en kun je een dansje wagen. Toegang tot Hoppies is deze dag gratis.

Jac van den Oord Potatoes, Uilecotenweg 53, 5324 JT Ammerzoden
Dit bedrijf bestaat dit jaar 100 jaar en tovert de bedrijfsruimten op 21 mei om in een aardappelpretpark. Bezoek het verpakkingsrijk en zie hoe aardappelen verpakt worden met diverse machines en robots. Of zie hoe de aardappelen een winter lang logeren in het aardappelhotel. Er is een proeverij van diverse aardappellekkernijen en er zijn leuke activiteiten voor de allerkleinsten. Maak kennis met de “Aardappelmeisjes” Britt en Lynn. En misschien ga ook jij wel weg met een verpakking met jezelf erop!

De toegang tot de boerderijen is gratis.

Tussen de bedrijven rijden huifkarren heen en weer. Maak je gebruik van eigen vervoer, dan zijn er op alle bedrijven kaartjes met een plattegrond beschikbaar.

Uitgebreide informatie over de bedrijven, prijsvragen en activiteiten vind je op onze Facebookpagina https://www.facebook.com/beleefdeboerderijbommelerwaard/

Nestbescherming is mooi werk!

Dinsdagmiddag 24 april laat belde een agrariër op dat de volgende dag een loonbedrijf zijn mest met slangen over een drietal percelen land ging verspreiden. Paniek….. want er lagen 49 kieviten op ( waarvan velen op uitkomen)en 3 scholeksters. Alles keurig met stokken gemarkeerd maar tegen een slordige 200 pk met injectieapparatuur volmaakt kansloos.
Wat te doen?? Snel leden van de weidevogelgroepen benaderd met de vraag of ze ( op zo’n ultrakorte termijn!) de volgende ochtend konden assisteren om de nesten te beschermen met speciale ijzeren pannen. Gelukkig waren 4 mensen in staat! Met 15 pannen in totaal!

Het was hard aanpoten de volgende ochtend en middag om bij alle nesten stokken weg te halen,pannen te plaatsen, zo snel mogelijk weer weg te halen ,elders plaatsen en alles op grond vol van drijfmest!

Aanpoten ..dat was het! Maar wat geeft het een voldoening om te zien hoe zo’n nestje jonge vogeltjes onbeschadigd onder zo’n pan vandaan komt. Dat maakt het meer dan waard om het te doen!

Informatieborden Capreton in het Munnikenland

Vanochtend konden wij dan eindelijk de informatieborden plaatsen van de Capreton bij het Dunea pompstation en het wildrooster aan de oostzijde van de Benedenwaarden. Het was met name bij het wildrooster aan de drassige kant ,maar een vaardige kraanbediener kan veel!